Megjithatë, analiza e detajuar e komponentëve të METT tregon se ky progres nuk është uniform nëpërmjet komponentëve. Përmirësimet më të dukshme vërehen në komponentët operacionalë të menaxhimit. Mesatarisht, Inputet (burime, kapacitete dhe mjete) ka shënuar rritjen më të lartë, i ndjekur nga Proceset (procedura, zbatim i rregullave dhe funksionimi institucional) dhe rezultatet (Outputs), duke treguar se ndërhyrjet e projektuara për forcimin e kapaciteteve dhe përmirësimin e praktikave të menaxhimit po përkthehen gradualisht në veprime më të strukturuara në terren.

Në të kundërt, komponenti i Planifikimit mbetet relativisht i qëndrueshëm, me luhatje minimale, duke konfirmuar se për shumicën e zonave pilote kuadri bazë ligjor ekziston ndërkohë kuadri planfikues varion sipas zonave. Sfida kryesore e sistemit nuk lidhet më me statusin formal të mbrojtjes, por me zbatimin efektiv dhe operacionalizimin e objektivave të ruajtjes.

Komponenti i Arritjeve (Outcomes) vlerëson se sa mirë po ecin zonat e mbrojtura drejt objektivave të ruajtjes. Në mungesë të të dhënave të plota të monitorimit për një pjesë të zonave, vlerësimi është mbështetur pjesërisht në gjykimin profesional dhe njohuritë e disponueshme, siç parashikohet nga metodologjia METT.

Kjo reflektohet edhe në grafikë, ku rezultatet e Outcomes shfaqin më shumë luhatje krahasuar me komponentët e tjerë. Këto luhatje nuk tregojnë domosdoshmërisht ndryshim real të gjendjes ekologjike, por pasqyrojnë kufizimet në të dhëna dhe një lexim më kritik të ndikimit të perceptuar në terren, veçanërisht në vlerësimin e vitit 2025, ku u përfshi një gamë më e gjerë aktorësh.

Analiza e rezultateve tregon gjithashtu dallime të qarta ndërmjet zonave me histori të gjatë menaxhimi dhe zonave relativisht të reja. Zona të konsoliduara prej vitesh, si PK Shebenik, PK Bredhi i Hotovës–Dangëlli, PK Mali i Dajtit dhe PK Lurë–Mali i Dejës, paraqesin rezultate më të qëndrueshme në komponentët strategjikë dhe proceduralë, duke reflektuar pjekuri institucionale. Megjithatë, edhe në këto zona, komponenti i arritjeve (Outcomes) mbetet më i moderuar, duke treguar se kalimi nga kapacitetet dhe procedurat drejt ndikimit të matshëm afatgjatë mbetet sfidë.

Në zonat relativisht të reja, si PN Bredhi i Sotirës, PN Zagoria, PN Lugina e Shalës dhe PND Porto Palermo, rezultatet e METT 2025 shfaqin variabilitet më të madh ndërmjet komponentëve. Në disa raste, përmirësimet në Inpute, Proces dhe Rezultate janë të dukshme, duke treguar një tranzicion aktiv nga faza e ndërtimit institucional drejt zbatimit praktik. Në raste të tjera, progresi mbetet më i ngadaltë dhe i pabarabartë, duke reflektuar kufizime tipike të fazës fillestare të menaxhimit, përfshirë mungesën e burimeve njerëzore dhe financiare të dedikuar, si dhe nevojën për koordinim më të fortë ndër-institucional.

Rasti i Parkut Kombëtar të Lumit Vjosa

Rezultatet METT për Parkun Kombëtar të Lumit Vjosa tregojnë një përmirësim të rezultatit total në vitin 2025 krahasuar me ciklin e mëparshëm të vlerësimit, duke reflektuar ndryshimet e ndodhura gjatë periudhës së vlerësimit. Ky progres pasqyrohet kryesisht në Inpute, Proces dhe Rezultate, të lidhura me organizimin e strukturës së re të menaxhimit dhe funksionalizimin e mekanizmave të zbatimit.

Komponenti i planifikimit paraqitet relativisht i qëndrueshëm, duke konfirmuar ekzistencën e bazës formale të menaxhimit, ndërsa komponenti  i Arritjeve mbetet më i moderuar. Kjo është në përputhje me faktin se shumë nga masat e menaxhimit janë ende në fazë zbatimi dhe se rezultatet e ndikimit ekologjik kërkojnë kohë për t’u reflektuar në mënyrë të matshme.

https://akzm.net/parku-kombetar-lumi-vjosa/

Në tërësi, rezultatet METT për Vjosën dokumentojnë efektin e zhvillimeve strukturore të konfirmuara gjatë periudhës së vlerësimit, përfshirë forcimin e organizimit të menaxhimit dhe dedikimin e burimeve specifike për parkun. METT shërben kështu si një pikë reference për ndjekjen e progresit dhe qëndrueshmërisë së menaxhimit.

Një rast të veçantë përbën gjithashtu Monumenti i Natyrës “Burimet Termale të Vromonerit”, ku rezultatet METT pasqyrojnë paqartësinë strukturore në komponentin e planifikimit. Mungesa e kufijve të përcaktuar qartë të monumentit, e objektivave të formalizuara të menaxhimit dhe e stafit të dedikuar krijon vështirësi në ndërtimin e një cikli koherent planifikim–zbatim–monitorim. Këto paqartësi reflektohen në rezultate të diferencuara ndërmjet komponentëve të METT, duke treguar se sfidat kryesore të menaxhimit lidhen me qartësimin e bazës planifikuese dhe institucionale, më tepër sesa me zbatimin operacional.

Si duhen interpretuar ndryshimet ndërmjet dy cikleve të vlerësimit

Ndryshimet e vërejtura ndërmjet vlerësimeve METT të viteve 2024 dhe 2025 duhen interpretuar në kontekstin e natyrës së mjetit dhe të procesit të ndjekur. METT është konceptuar për të ndjekur progresin ose regresin e menaxhimit në kohë dhe nuk pritet të reflektojë ndryshime të mëdha brenda një periudhe të shkurtër njëvjeçare, veçanërisht për komponentët që lidhen me rezultatet afatgjata të ruajtjes.

Gjithashtu, krahasueshmëria ndërmjet dy cikleve ndikohet edhe nga evolucioni i vetë procesit të vlerësimit. Në vitin 2024, vlerësimi u realizua kryesisht si një vetë-vlerësim i administratave të zonave të mbrojtura, i asistuar nga stafi i projektit. Në vitin 2025, procesi u zgjerua duke përfshirë aktorë të tjerë relevantë, përfshirë anëtarë të Komiteteve të Menaxhimit, pushtetin vendor dhe përfaqësues të tjerë lokalë.

Kjo qasje më gjithëpërfshirëse ka rritur rigorozitetin dhe realizmin e vlerësimit, veçanërisht për komponentët që lidhen me zbatimin praktik dhe ndikimin në terren. Për rrjedhojë, ndryshimet e vërejtura, përfshirë rritje të moderuara, por edhe luhatje në disa komponentë, nuk duhen interpretuar thjesht si progres ose regres linear, por si reflektim i një vlerësimi më të balancuar dhe më kritik të efektivitetit të menaxhimit.

Në këtë kuptim, vlera kryesore e METT qëndron jo vetëm te rezultati i një viti të caktuar, por te krijimi i një baze të krahasueshme ndër-vjeçare, që lejon analizë më të thelluar dhe orienton menaxhimin adaptiv dhe prioritetet e ndërhyrjeve në vijim.