Kjo pyetje formësoi diskutimet gjatë seminarit kombëtar të organizuar nga projekti EU4Nature më 8 prill 2026 në Tiranë, i cili mblodhi së bashku përfaqësues të institucioneve të zonave të mbrojtura në nivel kombëtar dhe rajonal për të diskutuar të ardhmen e monitorimit dhe menaxhimit të performancës së zonave të mbrojtura në Shqipëri.

Takimi u përqendrua jo vetëm në prezantimin e rezultateve të Mjetit të Gjurmimit të Efektivitetit të Menaxhimit (METT) të vitit 2025 për 10 zonat e mbrojtura pilot të projektit, por edhe në sfidat më të gjera institucionale dhe teknike të lidhura me monitorimin e biodiversitetit, raportimin e ruajtjes, efektivitetin e menaxhimit dhe përputhshmërinë me standardet e BE-së për mbrojtjen e natyrës.

Gjatë gjithë diskutimeve, pjesëmarrësit theksuan se menaxhimi efektiv i zonave të mbrojtura nuk matet më vetëm nga ekzistenca e kufijve ligjorë ose planeve të menaxhimit, por gjithnjë e më shumë nga aftësia për të demonstruar progres të matshëm të ruajtjes, sisteme të koordinuara të menaxhimit dhe vendimmarrje të informuar bazuar në të dhëna të besueshme.

Në takim u prezantuan rezultatet më të fundit të vlerësimit METT për zonat e mbrojtura të programit pilot EU4Nature, duke përfshirë parqet kombëtare, parqet natyrore dhe monumentet natyrore në të gjithë Shqipërinë. Rezultatet treguan një përmirësim gradual të përgjithshëm në efektivitetin e menaxhimit krahasuar me ciklin e mëparshëm të vlerësimit, veçanërisht në komponentët operacionalë, siç janë proceset institucionale, kapacitetet zbatuese dhe kontributet e menaxhimit.

Në të njëjtën kohë, vlerësimet theksuan se progresi mbetet i pabarabartë midis zonave të mbrojtura dhe midis komponentëve të menaxhimit. Ndërsa disa zona të mbrojtura me histori më të gjata menaxhimi, të tilla si Parku Kombëtar “Shebenik” dhe Parku Kombëtar “Bredhi i Hotovës–Dangëlli”, demonstruan struktura dhe procedura menaxhimi më të konsoliduara, zonat e mbrojtura më të reja vazhdojnë të përballen me sfida që lidhen me personelin, instrumentet e planifikimit, burimet financiare dhe koordinimin institucional.

Vëmendje e veçantë gjatë takimit iu kushtua rastit të Parkut Kombëtar “Lumi Vjosa”, ku vlerësimi i vitit 2025 pasqyroi progresin lidhur me krijimin dhe funksionalizimin e strukturave të reja të menaxhimit dhe kapaciteteve të dedikuara të menaxhimit pas përcaktimit të tij si Park Kombëtar. Diskutimet theksuan se si METT mund të shërbejë jo vetëm si një mjet vlerësimi, por edhe si një pikë referimi praktike për ndjekjen e progresit dhe stabilitetit të sistemeve të menaxhimit me kalimin e kohës.

Përtej vetë rezultateve të vlerësimit, seminari u përqendrua fuqimisht në nevojën për të forcuar sistemet e monitorimit dhe raportimit të biodiversitetit në zonat e mbrojtura të Shqipërisë. Diskutimet nxorën në pah boshllëqet e vazhdueshme në të dhënat ekologjike, protokollet e monitorimit, sistemet e menaxhimit të të dhënave dhe konsistencën e raportimit, veçanërisht në lidhje me habitatet dhe speciet që lidhen me Direktivat e BE-së për Shpendët dhe Habitatet.

Si pjesë e kësaj përpjekjeje, EU4Nature paraqiti një kuadër raportimi vjetor të standardizuar të propozuar për zonat e mbrojtura, i hartuar për të mbështetur një sistem raportimi më të harmonizuar dhe të orientuar drejt performancës, të përafruar me standardet e BE-së. Korniza prezanton elementë të strukturuar raportimi që lidhen me objektivat e ruajtjes, statusin e habitatit dhe specieve, presionet dhe kërcënimet, efektivitetin e menaxhimit, zbatimin e ligjit, sistemet e monitorimit dhe progresin drejt statusit të favorshëm të ruajtjes.

Diskutimet treguan se monitorimi dhe raportimi efektiv janë thelbësorë jo vetëm për vlerësimin e performancës së zonave të mbrojtura, por edhe për mbështetjen e menaxhimit adaptiv, llogaridhënies institucionale, proceseve të përgatitjes për Natura 2000 dhe planifikimit afatgjatë të ruajtjes së biodiversitetit.

Takimi reflektoi vizionin më të gjerë të EU4Nature për të mbështetur Shqipërinë jo vetëm përmes ndërhyrjeve në nivel vendi, por edhe përmes sistemeve më të forta qeverisëse, kapaciteteve institucionale dhe kornizave teknike të afta për të mbështetur një rrjet modern dhe elastik të zonave të mbrojtura.