Bashkimi Evropian ka publikuar së fundmi një dokument udhëzues mbi zbatimin e neneve 5 dhe 9 të Direktivës për Shpendët, duke dhënë sqarime mbi sistemin e përgjithshëm të mbrojtjes për speciet e egra të shpendëve dhe kushtet nën të cilat mund të aplikohen përjashtimet. Udhëzimi mbështet Shtetet Anëtare në sigurimin e zbatimit efektiv të kërkesave për mbrojtjen e specieve përmes masave parandaluese, monitorimit dhe zbatimit proporcional të përjashtimeve, duke balancuar njëkohësisht objektivat e ruajtjes së biodiversitetit me konsideratat socio-ekonomike. Dokumenti është këshillues në natyrë dhe nuk krijon detyrime të reja ligjore.
Qelllimi
Ky dokument udhëzues përshkruan parimet kryesore dhe udhëzimet e zbatimit për nenet 5 dhe 9 të Direktivës së BE-së për Shpendët, duke u përqendruar në mbrojtjen e specieve të shpendëve të egër dhe përdorimin e rregulluar të përjashtimeve. Ai synon të mbështesë politikëbërësit, autoritetet publike dhe praktikuesit në sigurimin e përputhshmërisë efektive, duke adresuar njëkohësisht nevojat socio-ekonomike.
Konteksti politik
Direktiva e BE për Shpendët ofron një kuadër ligjor gjithëpërfshirës për ruajtjen e të gjitha llojeve të shpendëve të egër që gjenden natyrshëm në të gjithë Bashkimin Europian. Ajo kombinon mbrojtjen strikte të specieve me ruajtjen e habitatit, duke synuar ruajtjen ose rivendosjen e popullatave të shpendëve në nivele të favorshme. Zbatimi duhet të balancojë objektivat ekologjike me konsideratat ekonomike dhe sociale, pa kompromentuar objektivat afatgjata të ruajtjes.
Dispozitat kryesore te Nenit 5
Neni 5 përcakton një sistem të rreptë dhe të përgjithshëm mbrojtjeje të zbatueshëm për të gjithë zogjtë e egër gjatë gjithë vitit. Shtetet Anëtare duhet të ndalojnë vrasjen ose kapjen e qëllimshme, shkatërrimin e foleve dhe vezëve, heqjen e vezëve dhe shqetësimin e konsiderueshëm, veçanërisht gjatë periudhave të shumimit dhe rritjes. Nocioni i “qëllimshëm” përfshin veprimet e ndërmarra me vetëdije për dëmin e mundshëm, jo vetëm aktet e qëllimshme.
Këto detyrime zbatohen në të gjitha territoret dhe speciet, pavarësisht nga statusi i tyre i ruajtjes. Si të tilla, Shtetet Anëtare duhet të sigurohen që kornizat e tyre ligjore të jenë të qarta, të zbatueshme dhe të mbështetura nga masa konkrete që parandalojnë aktivitetet e dëmshme përpara se ato të ndodhin.
Qasja e zbatimit
Zbatimi efektiv mbështetet në integrimin e mbrojtjes së shpendëve në politikat dhe sistemet rregullatore më të gjera. Masat parandaluese janë qendrore, me theks në shmangien e ndikimeve përmes planifikimit, projektimit dhe praktikave operative. Kjo përfshin përfshirjen e kërkesave në Vlerësimet e Ndikimit Mjedisor, procedurat Natura 2000 dhe rregulloret specifike sektoriale.
Në praktikë, kjo përfshin përshtatjen e aktiviteteve në sektorë të tillë si infrastruktura, energjia, bujqësia dhe pylltaria për të zvogëluar rreziqet për zogjtë. Shembujt përfshijnë masat për parandalimin e përplasjeve, vendosjen e kujdesshme të zhvillimeve, kufizimet sezonale gjatë periudhave të shumimit dhe praktikat e menaxhimit të habitateve. Monitorimi i vazhdueshëm është thelbësor për të verifikuar efektivitetin dhe për të siguruar pajtueshmërinë.
Përjashtimet sipas Nenit 9
Neni 9 lejon përjashtime të kufizuara dhe të kontrolluara në mënyrë strikte nga ndalimet e Nenit 5. Këto janë masa të jashtëzakonshme dhe mund të jepen vetëm kur nuk ekziston një alternativë e kënaqshme, kur veprimi është i justifikuar dhe proporcional, dhe kur nuk dëmton objektivat e ruajtjes së Direktivës.
Bazat e lejueshme për përjashtime përfshijnë shëndetin dhe sigurinë publike, parandalimin e dëmeve serioze ndaj të korrave, bagëtive ose peshkimit, mbrojtjen e florës dhe faunës, si dhe qëllime specifike kërkimore ose konservuese. Çdo përjashtim duhet të përcaktojë qartë speciet përkatëse, metodat e përdorura, shtrirjen gjeografike, kohëzgjatjen dhe mekanizmat e kontrollit.
Prioriteti i masave parandaluese dhe jo-vdekjeprurëse
Një parim themelor është se zgjidhjet jo-vdekjeprurëse dhe parandaluese duhet të kenë gjithmonë përparësi. Masa të tilla si menaxhimi i habitatit, sistemet parandaluese dhe qasjet e bazuara në ekosistem duhet të shterohen përpara se të merret në konsideratë kontrolli vdekjeprurës. Prandaj, perjashtimet që përfshijnë metoda vdekjeprurëse janë një mjet i fundit dhe kërkojnë justifikim të fortë.
Monitorimi, Raportimi dhe Pajtueshmëria
Shtetet Anëtare duhet të monitorojnë efektivitetin e masave mbrojtëse dhe të vlerësojnë ndikimet e përjashtimeve në popullatat e shpendëve. Detyrimet vjetore të raportimit sigurojnë transparencë dhe llogaridhënie, me të dhëna të paraqitura në Komisionin Evropian përmes sistemeve të standardizuara.
Komisioni luan një rol kyç mbikëqyrës, duke siguruar që përjashtimet të mbeten në përputhje me objektivat e ruajtjes dhe që ndikimet kumulative të mos çojnë në rënie të popullatës. Mund të ndërmerren veprime korrigjuese kur është e nevojshme.
Implikimet dhe rekomandimet e politikave
Zbatimi efektiv i neneve 5 dhe 9 kërkon forcimin e qasjeve parandaluese, sigurimin e qartësisë ligjore dhe rritjen e kapacitetit institucional për zbatimin dhe monitorimin. Politikëbërësit duhet të përparësojnë integrimin e mbrojtjes së shpendëve në politikat sektoriale, të promovojnë përdorimin e zgjidhjeve jo-vdekjeprurëse dhe të sigurojnë që përjashtimet të mbeten të jashtëzakonshme dhe të bazuara në prova.
Përmirësimi i mbledhjes së të dhënave, angazhimi i palëve të interesuara dhe bashkëpunimi ndërkufitar janë gjithashtu kritike, veçanërisht për speciet migratore dhe ekosistemet e përbashkëta. Përshtatja e politikave bujqësore, të energjisë dhe të infrastrukturës me objektivat e biodiversitetit do të jetë thelbësore për arritjen e rezultateve afatgjata të ruajtjes.
Konkluzion
Direktiva e BE-së për Shpendët krijon një sistem të fuqishëm dhe parandalues për mbrojtjen e shpendëve të egër, të mbështetur nga detyrime të rrepta ligjore dhe fleksibilitet të kontrolluar me kujdes. Ndërsa Neni 9 lejon përjashtimet e nevojshme, këto duhet të zbatohen me kujdes dhe transparente, duke siguruar që objektivat e ruajtjes të mbeten përparësia kryesore.
Ekipi EU4Nature