DIGJITALIZIMI NË VJOSË – FORCIMI I MENAXHIMIT TË PARKUT PËRMES NJË SISTEMI TË UNIFIKUAR TË BILETIMIT DHE FATURIMIT ELEKTRONIK
Duke u mbështetur në zbatimin me sukses të sistemit të biletimit dhe faturimit elektronik në zonat e mbrojtura të Shqipërisë, UNDP, përmes programit EU4Nature, mbështeti Zyrën e Administrimit të Parkut Kombëtar të Lumit Vjosa në ngritjen e sistemit të saj të dedikuar dhe të unifikuar të biletimit dhe faturimit elektronik.
Përfitimet e këtij sistemi shkojnë shumë më tej sesa thjesht zëvendësimi i biletave dhe faturave në letër me versione elektronike. Sistemi i ofron Zyrës së Administrimit të Vjosës një instrument të integruar për menaxhimin e të ardhurave, shpenzimeve dhe informacionit menaxherial, duke forcuar kapacitetet e saj për administrimin e Parkut dhe duke mbështetur zbatimin e objektivave dhe veprimeve të përcaktuara në Planin e Integruar të Menaxhimit 2024–2034.
Vjosa – Parku i parë Kombëtar i një Lumi të Egër në Evropë
Parku Kombëtar i Lumit Vjosa, i shpallur në vitin 2023, është parku i parë kombëtar i një lumi të egër në Evropë dhe një nga pasuritë natyrore më të rëndësishme të Shqipërisë.
Ai mbron një nga sistemet e fundit lumore me rrjedhje të lirë në kontinent, i cili rrjedh në pjesën më të madhe të tij pa pengesa artificiale përpara se të derdhet në Detin Adriatik.
Parku mbështet një biodiversitet të jashtëzakonshëm, duke përfshirë qindra lloje shpendësh, peshqish dhe bimësh, disa prej të cilave janë të rralla ose të kërcënuara.
Peizazhet e tij karakteristike, që shtrihen nga plazhet lumore dhe shtigjet natyrore deri te luginat mbresëlënëse dhe pikat panoramike, u ofrojnë vizitorëve mundësi të shumta për të përjetuar lumin dhe ekosistemet që e rrethojnë.
Si rrjedhojë, Vjosa është shndërruar në një destinacion të rëndësishëm për aktivitete të bazuara në natyrë, si rafting, kajak, ecje në natyrë dhe vrojtim të faunës së egër, si dhe për zhvillimin e turizmit të qëndrueshëm.
Nga vizioni në zbatim – Plani i Integruar i Menaxhimit 2024–2034
Plani i Integruar i Menaxhimit 2024–2034 për Parkun Kombëtar të Lumit Vjosa u hartua nga ekspertë kombëtarë dhe ndërkombëtarë në kuadër të Memorandumit të Mirëkuptimit të nënshkruar ndërmjet Ministrisë së Turizmit dhe Mjedisit dhe Patagonia-s, në bashkëpunim me IUCN-në.
Plani shërben si kuadri kryesor strategjik për ruajtjen, menaxhimin dhe zhvillimin e qëndrueshëm të zonës së mbrojtur dhe zbatohet nga administrata e saj.
I përgatitur në përputhje me Ligjin nr. 81/2017 “Për zonat e mbrojtura”, i ndryshuar, Plani mbulon një periudhë dhjetëvjeçare zbatimi.
Pjesë përbërëse e Planit të Menaxhimit është Plani i Veprimit, i cili i përkthen objektivat e Planit në veprime konkrete, të organizuara sipas përparësive dhe të lidhura me treguesit përkatës të performancës për monitorimin e zbatimit dhe rezultateve.
Një model i ri menaxhimi për Parkun Kombëtar të Lumit Vjosa
Në vitin 2024, Shqipëria prezantoi një model të ri institucional për menaxhimin e parqeve kombëtare përmes ndryshimeve në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, të cilat parashikuan krijimin e Zyrave të dedikuara të Administrimit të Parqeve Kombëtare, ZAPK.
Kur krijohet një zyrë e tillë, ajo merr përsipër funksionet e menaxhimit që më parë ushtroheshin nga Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura, AKZM, dhe Administrata Rajonale përkatëse e Zonave të Mbrojtura, AdZM, brenda parkut kombëtar në fjalë.
Legjislacioni i ndryshuar i ngarkon gjithashtu ZAPK-së përkatëse administrimin e të ardhurave të gjeneruara nga veprimtaritë ekonomike dhe tarifat brenda këtyre parqeve, në vend të AKZM-së.
Parku Kombëtar i Lumit Vjosa u bë parku i parë kombëtar në Shqipëri që funksionon sipas këtij modeli të ri.
Nëpërmjet Vendimit të Këshillit të Ministrave nr. 774, datë 13 dhjetor 2024, “Për krijimin, organizimin dhe funksionimin e Zyrës së Administrimit të Parkut Kombëtar të Lumit Vjosa”, u krijua Zyra e parë e dedikuar e Administrimit të Parkut Kombëtar.
Ky zhvillim përfaqësoi një ndryshim të rëndësishëm institucional në qeverisjen e zonave të mbrojtura në Shqipëri, duke krijuar një strukturë të specializuar përgjegjëse për administrimin dhe menaxhimin e Parkut, përfshirë menaxhimin e të ardhurave të gjeneruara brenda territorit të tij.
Digjitalizimi i Vjosës – një sistem i unifikuar biletimi dhe faturimi elektronik
Pas zbatimit me sukses të biletimit dhe faturimit elektronik në zonat e mbrojtura të Shqipërisë, UNDP, përmes programit EU4Nature, mbështeti Zyrën e sapokrijuar të Administrimit të Parkut Kombëtar të Lumit Vjosa në ngritjen e një sistemi të dedikuar dhe të unifikuar të biletimit dhe faturimit elektronik.
Kjo qasje mbështetet në përvojën dhe zgjidhjet e zbatuara më parë me AKZM-në, ku sistemet dhe pajisjet digjitale kanë mundësuar ndjekjen në kohë reale të të ardhurave dhe standardizimin e mbledhjes së tarifave.
Në rastin e Vjosës, megjithatë, sistemi funksionon në mënyrë të veçantë, me llogari dhe përdorues të dedikuar nën autoritetin e Zyrës së Administrimit të Parkut Kombëtar të Lumit Vjosa.
Nga pikëpamja teknike, sistemi funksionon mbi infrastrukturën shtetërore të e-Albania-s si një zgjidhje e certifikuar fiskalizimi, ndërsa në praktikë realizohet përmes aplikacioneve të faturimit elektronik easyInvoice dhe biletimit elektronik easyPOS, të zhvilluara nga ESDP dhe të financuara nga EU4Nature.
EU4Nature siguroi sistemin e biletimit dhe faturimit elektronik, së bashku me tre vite mbështetje teknike dhe tre pajisje portative për biletimin elektronik, të pajisura me printer të integruar dhe lidhje mobile me internetin.
Pajisjet portative u mundësojnë punonjësve të autorizuar të Parkut të lëshojnë bileta dhe fatura elektronike të fiskalizuara drejtpërdrejt në vendin ku ofrohet shërbimi, përfshirë edhe zona ku ngritja e një pike të përhershme biletimi nuk do të ishte praktike.
Ky fleksibilitet është veçanërisht i rëndësishëm për një park lumor si Vjosa, ku aktivitetet e vizitorëve dhe pikat potenciale të ofrimit të shërbimeve janë të shpërndara në një territor të gjerë dhe gjeografikisht të larmishëm.
Çdo punonjës i autorizuar përdor një llogari individuale, duke siguruar përgjegjësi të qartë dhe gjurmueshmëri të transaksioneve.
Në nivel menaxherial, Drejtori i Zyrës së Administrimit të Parkut Kombëtar të Lumit Vjosa dhe përgjegjësi i financës mund të monitorojnë në kohë reale transaksionet e kryera në të gjitha pikat e shitjes.
Sistemi i mundëson administratës të gjenerojë raporte sipas periudhës, llojit të tarifës ose shërbimit, palës së përfshirë në transaksion, përdoruesit dhe pikës së shitjes, duke ofruar një panoramë të konsoliduar dhe në kohë të aktiviteteve që gjenerojnë të ardhura në të gjithë Parkun, të plotësuar me informacion mbi përdorimin e fondeve të gjeneruara.
Komponenti i faturimit elektronik i zgjeron këto funksionalitete përtej biletave të vizitorëve dhe transaksioneve në pikat e shitjes.
Sistemi i mundëson Zyrës së Administrimit të lëshojë fatura elektronike, të ndjekë si faturat e lëshuara ashtu edhe ato hyrëse dhe të gjenerojë raporte për secilën kategori.
Në aspektin e të ardhurave, kjo krijon një nivel më të lartë transparence dhe kontrolli mbi të ardhurat e gjeneruara nga të drejtat që u jepen palëve të treta private për të ushtruar aktivitete të lejuara ose për të përdorur burime brenda Parkut.
Shumat e faturuara, të arkëtuara dhe të papaguara mund të monitorohen në mënyrë sistematike, duke forcuar kontrollet dhe transparencën përgjatë të gjithë procesit të gjenerimit dhe arkëtimit të të ardhurave.
Në aspektin e shpenzimeve, ndjekja e faturave hyrëse i siguron administratës informacion më të mirë mbi mënyrën se si përdoren burimet financiare të Parkut.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme pasi të ardhurat e gjeneruara nga Parku u nënshtrohen kërkesave ligjore që përcaktojnë mënyrën e përdorimit të tyre.
Monitorimi dhe raportimi digjital ndihmojnë administratën të verifikojë se shpenzimet e financuara nga këto të ardhura kryhen për qëllime të lejuara nga legjislacioni, duke krijuar njëkohësisht një gjurmë auditimi më të plotë dhe më lehtësisht të aksesueshme për menaxhimin e brendshëm, raportimin financiar dhe mbikëqyrjen e jashtme.
Përfitimet e sistemit shkojnë, për rrjedhojë, shumë më tej sesa zëvendësimi i biletave dhe faturave në letër me versione elektronike.
Ai i ofron Zyrës së Administrimit të Vjosës një instrument të integruar për menaxhimin e të ardhurave, shpenzimeve dhe informacionit menaxherial.
Sistemi lehtëson rakordimin dhe raportimin, forcon kontrollet e brendshme, rrit llogaridhënien dhe i siguron administratës informacion në kohë mbi gjenerimin dhe përdorimin e burimeve financiare të Parkut.
Të dhënat e transaksioneve mund të ofrojnë gjithashtu informacion të vlefshëm menaxherial mbi vendin dhe kohën kur zhvillohen aktivitetet me pagesë, shërbimet që përdoren dhe mënyrën se si evoluojnë me kalimin e kohës burimet e ndryshme të të ardhurave.
Një aspekt i rëndësishëm është se digjitalizimi mund të forcojë gjithashtu besimin ndërmjet Administratës së Parkut, vizitorëve dhe operatorëve privatë.
Çdo pagesë regjistrohet zyrtarisht dhe shoqërohet me një biletë ose faturë elektronike, duke u dhënë përdoruesve siguri më të madhe se tarifat që paguajnë mblidhen dhe regjistrohen në mënyrë zyrtare.
Në të njëjtën kohë, monitorimi i përmirësuar i të ardhurave dhe shpenzimeve forcon aftësinë e Administratës për të demonstruar mënyrën se si menaxhohen dhe përdoren burimet e gjeneruara nga Parku.
Ky kombinim i formalizimit, transparencës dhe llogaridhënies mund të rrisë gatishmërinë për të paguar dhe të forcojë lidhjen ndërmjet të ardhurave të gjeneruara nga përdorimi dhe vizitimi i qëndrueshëm i Vjosës dhe burimeve të disponueshme për menaxhimin dhe ruajtjen e saj.
Ky ishte gjithashtu një nga përfitimet e rëndësishme të identifikuara në kuadër të nismës më të gjerë të digjitalizimit të EU4Nature, ku formalizimi i pagesave synonte forcimin e besimit të vizitorëve, kontrolleve, transparencës dhe llogaridhënies.
Forcimi i administrimit të Parkut dhe mbështetja e zbatimit të Planit të Menaxhimit
Këto përmirësime e vendosin Zyrën e Administrimit të Parkut Kombëtar të Lumit Vjosa në një pozicion më të mirë për të përmbushur detyrat dhe përgjegjësitë e saj ligjore për administrimin e Parkut, përfshirë përgjegjësinë për menaxhimin e të ardhurave të gjeneruara brenda territorit të tij dhe garantimin që këto burime përdoren në përputhje me kërkesat ligjore dhe në dobi të Parkut dhe komuniteteve vendore.
Në të njëjtën kohë, krijimi i sistemit të unifikuar të biletimit dhe faturimit elektronik nuk përbën vetëm një përmirësim administrativ dhe të menaxhimit financiar. Ai mbështet drejtpërdrejt edhe zbatimin e Planit të Integruar të Menaxhimit 2024–2034.
Duke forcuar menaxhimin e të ardhurave dhe shpenzimeve, monitorimin, raportimin, transparencën dhe disponueshmërinë e të dhënave për menaxhim, sistemi kontribuon në zbatimin e veprimeve specifike të identifikuara në Planin e Veprimit dhe ndihmon Parkun të avancojë drejt arritjes së objektivave përkatëse të menaxhimit dhe treguesve të performancës.
Ky kontribut është veçanërisht i rëndësishëm për objektivin e Planit të Menaxhimit lidhur me Menaxhimin dhe Koordinimin, i cili parashikon një strukturë menaxhuese efikase, të aftë të zbatojë Planin e Menaxhimit, të sigurojë burimet e nevojshme dhe të shërbejë si shembull i praktikës së mirë për menaxhimin e një parku kombëtar kompleks në Shqipëri dhe më gjerë.
Në mënyrë më specifike, mbështetja kontribuon drejtpërdrejt në Veprimin 18.5.3, i cili parashikon mbledhjen e tarifave dhe krijimin e një procedure konkrete për përdorimin e tyre në funksion të zbatimit të Planit të Menaxhimit.
Sistemi siguron infrastrukturën praktike për mbledhjen e tarifave dhe informacionin e nevojshëm për menaxhimin e të ardhurave të gjeneruara nga Parku dhe lidhjen më efektive të përdorimit të tyre me zbatimin e Planit.
Mbështetja lidhet gjithashtu drejtpërdrejt me Veprimin 9.2.1, i cili parashikon zhvillimin e një sistemi biletimi dhe licencimi për ofruesit e shërbimeve të rafting-ut dhe dhënien me qira të mjeteve lundruese, duke përfshirë operatorët privatë dhe tregtarë.
Sistemi i biletimit dhe faturimit elektronik përbën një pjesë të rëndësishme të infrastrukturës digjitale të nevojshme për zbatimin e këtij veprimi dhe për menaxhimin e transaksioneve dhe të ardhurave që lidhen me të.
Mbështetja e EU4Nature shkon, për rrjedhojë, përtej sigurimit të programeve kompjuterike, pajisjeve dhe asistencës teknike.
Ajo ndihmon në përkthimin e angazhimeve specifike të Planit të Menaxhimit në kapacitete konkrete menaxhuese, duke forcuar aftësinë e Zyrës së Administrimit të Parkut Kombëtar të Lumit Vjosa për të përmbushur përgjegjësitë e saj ligjore dhe për të siguruar që të ardhurat e gjeneruara nga Parku të kontribuojnë në ruajtjen e tij afatgjatë, menaxhimin e qëndrueshëm dhe përfitimin e komuniteteve vendore.
Azmi Stringa, Konsulent EU4Nature