Ruajtja e llojeve të kërcënuara kërkon më shumë sesa mbrojtje ligjore. Ajo mbështetet në njohuri të besueshme shkencore, objektiva të qarta, veprim të koordinuar institucional dhe masa konkrete për adresimin e presioneve ndaj llojeve dhe habitateve të tyre. Planet e veprimit për ruajtjen e llojeve i bashkojnë këto elemente, duke i përkthyer prioritetet e strategjive të biodiversitetit në veprime të matshme ruajtjeje.

Në këtë numër të Buletinit EU4Nature, i kushtojmë vëmendje të veçantë një arritjeje të rëndësishme për ruajtjen e llojeve në Shqipëri: miratimit të Planeve të përditësuara të Veprimit për Rrëqebullin e Ballkanit (Lynx lynx balcanicus) dhe Ariun e Murrmë (Ursus arctos). Të përgatitura në kuadër të projektit EU4Nature nga Qendra Shqiptare e Kërkimeve të Florës dhe Faunës, pranë Fakultetit të Shkencave të Natyrës, planet u miratuan nga ministri i Mjedisit dhe u botuan në Fletoren Zyrtare nr. 196, datë 10 shtator 2026, duke mbuluar periudhën e zbatimit 2026–2031.

Të dyja planet përmbajnë rishikime gjithëpërfshirëse të planeve të veprimit të hartuara fillimisht në vitin 2007. Ato ruajnë objektivat kryesorë të ruajtjes të dokumenteve të mëparshme, duke përfshirë njëkohësisht zhvillimet shkencore, ligjore, institucionale dhe menaxheriale të 18 viteve të fundit.

Miratimi i tyre përfaqëson gjithashtu një hap të rëndësishëm në zbatimin e politikave të Shqipërisë për biodiversitetin dhe në forcimin e përafrimit me kërkesat europiane për ruajtjen e natyrës. Strategjitë e biodiversitetit përcaktojnë objektivat e përgjithshëm për mbrojtjen e llojeve, habitateve dhe ekosistemeve, ndërsa planet e veprimit për llojet i përkthejnë këto objektiva në masa të përcaktuara, përgjegjësi institucionale, afate zbatimi dhe kërkesa monitorimi. Në këtë mënyrë, ato krijojnë një lidhje të rëndësishme ndërmjet angazhimeve strategjike, menaxhimit të zonave të mbrojtura dhe veprimeve konkrete të ruajtjes në terren.

Për rrëqebullin e Ballkanit, plani i përditësuar përfshin njohuri të reja shkencore dhe të dhëna monitorimi, përfshirë gjetjet dhe rekomandimet e Programit të Rimëkëmbjes së Rrëqebullit të Ballkanit. Ai paraqet vlerësime të përditësuara mbi popullatën, shpërndarjen dhe gjendjen gjenetike të llojit, si dhe i kushton vëmendje të veçantë restaurimit të habitateve, lidhshmërisë ekologjike, rimëkëmbjes së popullatave të presë natyrore, reduktimit të vdekshmërisë së shkaktuar nga veprimtaria njerëzore dhe bashkëpunimit rajonal. Këto masa janë veçanërisht të rëndësishme për një lloj, popullata e mbetur e të cilit është e vogël dhe e fragmentuar.

Edhe Plani i përditësuar i Veprimit për Ariun e Murrmë pasqyron përmirësimin e njohurive mbi shpërndarjen dhe statusin e popullatës së këtij lloji. Ai përfshin ndryshimet që lidhen me forcimin e përgjegjësive institucionale të Agjencisë Kombëtare të Zonave të Mbrojtura dhe Administratave Rajonale të Zonave të Mbrojtura, si dhe përafrimin më të plotë me legjislacionin e Bashkimit Evropian për mbrojtjen e natyrës. Plani përmban gjithashtu masa më të avancuara për restaurimin e habitateve, monitorimin dhe menaxhimin e konflikteve ndërmjet njeriut dhe ariut, duke konsideruar që popullata e ariut në Shqipëri është pjesë e një popullate më të gjerë rajonale.

Miratimi i këtyre planeve nuk përbën fundin e procesit. Kontributi i tyre në arritjen e objektivave të biodiversitetit do të varet nga zbatimi i koordinuar, kapacitetet e përshtatshme institucionale, monitorimi sistematik dhe raportimi periodik mbi progresin. Bashkëpunimi ndërmjet autoriteteve kombëtare dhe rajonale, institucioneve shkencore, organizatave të shoqërisë civile dhe komuniteteve vendore do të jetë thelbësor. Masat e parashikuara në plane duhet të pasqyrohen gjithashtu në menaxhimin e zonave të mbrojtura ku këto lloje janë të pranishme.

EU4Nature po mbështet tashmë fazën e ardhshme të planifikimit të veprimeve për ruajtjen e llojeve. Ka filluar puna përgatitore për hartimin e dy planeve të tjera kombëtare të veprimit, për Lundërzën (Lutra lutra) dhe Kalin e qyqes (Neophron percnopterus). Përzgjedhja e tyre është miratuar nga Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura dhe është në përputhje me nenin 26 të ligjit nr. 9587, datë 20.7.2006, “Për mbrojtjen e biodiversitetit”, të ndryshuar, i cili parashikon hartimin e planeve të veprimit për ruajtjen e llojeve veçanërisht të mbrojtura me status të pafavorshëm ruajtjeje.

Lundërza është e lidhur ngushtë me lumenjtë, ligatinat dhe ekosistemet e tjera ujore. Prania e saj e evidentuar në zona si Dajti, Shebeniku dhe Vjosa e bën të rëndësishëm hartimin e një plani të posaçëm për ruajtjen e popullatave dhe habitateve të saj, së bashku me adresimin e presioneve ndaj ekosistemeve ujore. Kali i qyqes kërkon vëmendje të veçantë për shkak të statusit të tij të kërcënuar dhe pranisë në gjashtë zona pilot të projektit EU4Nature: Vromoner, Dajt, Vjosë, Hotovë-Dangëlli, Zagori dhe Lugina e Shalës. Plani i veprimit do të krijojë një kuadër kombëtar për monitorimin e koordinuar, ruajtjen e habitateve dhe reduktimin e kërcënimeve kryesore ndaj këtij lloji.

Së bashku, këto procese të planifikimit tregojnë se si strategjitë e biodiversitetit mund të përkthehen në masa konkrete dhe të monitorueshme. Prioriteti i ardhshëm është që planet e miratuara të udhëheqin programet e punës së institucioneve, menaxhimin e zonave të mbrojtura, aktivitetet e monitorimit dhe raportimin për biodiversitetin. Nëpërmjet zbatimit dhe rishikimit të vazhdueshëm, ato mund të shndërrohen në instrumente efektive për përmirësimin e statusit të ruajtjes dhe sigurimin e mbijetesës afatgjatë të llojeve më të kërcënuara të faunës së egër në Shqipëri.