Katër vjet Parku Natyror Detar i Porto Palermos dhe roli i tij si zonë pilot e EU4Nature
Kanë kaluar katër vjet që kur ekosistemi detar dhe bregdetar i Gjirit të Porto Palermos u shpall zyrtarisht Park Natyror Detar i Kategorisë IV, më 29 korrik 2022. Me një sipërfaqe prej 1,694.98 hektarësh, zona e mbrojtur përfshin 1,490.4 hektarë sipërfaqe detare dhe 204.58 hektarë habitate tokësore, duke krijuar një ndërlidhje të veçantë ekologjike ndërmjet tokës dhe detit.
Porto Palermo është një peizazh ku biodiversiteti, historia dhe trashëgimia kulturore ndërthuren ngushtë. Ujërat bregdetare, brigjet shkëmbore, bimësia mesdhetare dhe elementet historike e bëjnë këtë zonë një nga peizazhet natyrore dhe kulturore bregdetare më të veçanta të Shqipërisë.
Nën ujërat e tij të kthjellëta shtrihen livadhe të gjera të Posidonia oceanica, të cilat ofrojnë habitate thelbësore, zona ushqimi dhe shumimi për organizmat detarë. Këto ekosisteme të bimësisë detare kontribuojnë gjithashtu në mbrojtjen e vijës bregdetare, depozitimin e karbonit dhe ruajtjen e cilësisë së ujit, duke e bërë ruajtjen e tyre të rëndësishme si për biodiversitetin, ashtu edhe për qëndrueshmërinë ndaj ndryshimeve klimatike.
Zona strehon specie me rëndësi globale dhe rajonale për ruajtjen e natyrës. Ndër to përfshihen molusku bivalv Pinna nobilis, i klasifikuar si i rrezikuar në mënyrë kritike në Mesdhe, si dhe breshka detare Caretta caretta dhe foka mesdhetare Monachus monachus. Në pjesën tokësore, Porto Palermo strehon gjithashtu specie të rralla dhe endemike bimore, përfshirë Limonium himariense, një specie që gjendet vetëm në Shqipëri.
Ky kombinim i veçantë i specieve detare të kërcënuara, bimëve endemike, livadheve të Posidonia-s dhe habitateve bregdetare relativisht të paprekura e bën Porto Palermon një strehë të rëndësishme për biodiversitetin. Shpallja e saj si zonë e mbrojtur njeh jo vetëm rëndësinë ekologjike të zonës, por edhe nevojën për të menaxhuar turizmin, përdorimin tradicional të burimeve natyrore dhe zhvillimin lokal në mënyrë të pajtueshme me objektivat e ruajtjes së natyrës.
Parku Natyror është i ndarë në tri zona menaxhimi. Ato përfshijnë një zonë qendrore me mbrojtje strikte, një zonë të përdorimit tradicional dhe zhvillimit të qëndrueshëm, si dhe një zonë më të vogël rekreative. Së bashku, këto zona synojnë të mbrojnë habitatet dhe speciet kryesore, duke lejuar njëkohësisht, në mënyrë të kontrolluar, kërkimin shkencor, edukimin mjedisor, ekoturizmin, aktivitetet rekreative dhe veprimtaritë ekonomike lokale të qëndrueshme.
Të dhënat për vizitorët dëshmojnë gjithashtu rritjen e vazhdueshme të atraktivitetit të Parkut Natyror të Porto Palermos. Në vitin 2024, parku u vizitua nga 12,557 vizitorë vendas dhe 11,696 vizitorë të huaj. Në vitin 2025, numri i vizitorëve u rrit ndjeshëm, duke arritur në 25,248 vizitorë vendas dhe 26,093 vizitorë të huaj, pra më shumë se dyfishi i numrit të përgjithshëm të vizitorëve krahasuar me një vit më parë. Deri në fund të korrikut 2026, parku kishte mirëpritur tashmë 10,147 vizitorë vendas dhe 9,893 vizitorë të huaj. Edhe pse të dhënat për vitin 2026 nuk janë ende të krahasueshme me shifrat vjetore të plota, ato tregojnë një interes të qëndrueshëm për Porto Palermon si destinacion me tërheqje kombëtare dhe ndërkombëtare.
Porto Palermo është gjithashtu një nga zonat e mbrojtura pilot të mbështetura nga projekti EU4Nature. Projekti do të kontribuojë në hartimin e planit të menaxhimit të zonës, i cili do të përcaktojë objektivat afatgjata të ruajtjes, masat e menaxhimit, mekanizmat e monitorimit dhe prioritetet për përdorimin e qëndrueshëm.
Mbështetja do të shkojë përtej procesit të planifikimit. Në kuadër të EU4Nature janë parashikuar ndërhyrje për restaurimin e habitateve të bimësisë detare, ndërsa angazhimi i profesionistëve të rinj ka ofruar mbështetje shtesë për administrimin e zonës së mbrojtur. Aktivitetet e trajnimit dhe zhvillimit të kapaciteteve kanë kontribuar gjithashtu në forcimin e njohurive dhe aftësive të stafit përgjegjës për menaxhimin, monitorimin dhe mbrojtjen e Porto Palermos. Përfshirja e Porto Palermos ndër zonat pilot të EU4Nature pasqyron vlerat e larta të biodiversitetit, karakterin e saj detar dhe bregdetar, si dhe potencialin për të demonstruar një model efektiv dhe të integruar të menaxhimit të zonave të mbrojtura.
Katër vjet pas shpalljes së saj, mbrojtja e Porto Palermos mbetet një përgjegjësi e përbashkët. Menaxhimi efektiv do të kërkojë bashkëpunim të vazhdueshëm ndërmjet institucioneve publike, komuniteteve lokale, studiuesve, shoqërisë civile, bizneseve dhe vizitorëve.
Të mbrosh Porto Palermon do të thotë të mbrosh shumë më tepër sesa një peizazh të bukur bregdetar. Do të thotë të ruash një strehë të gjallë natyrore, ku ekosistemet detare dhe tokësore, speciet e kërcënuara dhe trashëgimia kulturore vazhdojnë të bashkëjetojnë, duke mbështetur njëkohësisht një të ardhme të qëndrueshme për komunitetet e lidhura me këtë zonë të veçantë.
Ekipi EU4Nature