Mbështetje për zbatimin me sukses të Planit të Menaxhimit

Plani i Biznesit nuk përbën një ushtrim financiar të shkëputur nga menaxhimi i Parkut. Ai u hartua posaçërisht për të forcuar zbatimin e Planit të Integruar të Menaxhimit 2024–2034, duke i përkthyer objektivat dhe veprimet e tij në nevoja financimi dhe duke identifikuar mënyra praktike për mobilizimin dhe përdorimin e burimeve të nevojshme për realizimin e tyre.

Përmes përllogaritjes paraprake të kostove të Planit të Veprimit, përcaktimit të përparësive të financimit, vlerësimit të të ardhurave ekzistuese dhe potenciale, analizës së hendekut të financimit dhe hartimit të rekomandimeve praktike, Plani i Biznesit i ofron Administratës së Parkut dhe AKZM-së një kuadër financiar për kalimin nga objektivat e menaxhimit drejt zbatimit konkret të tyre.

Përgatitja e Planit të Biznesit përbën në vetvete edhe një veprim specifik të parashikuar në Planin e Menaxhimit.

Në kuadër të objektivit për promovimin e praktikave të turizmit të qëndrueshëm që krijojnë përfitime të ndërsjella për ruajtjen e natyrës dhe komunitetet vendore, Veprimi 2.3.1 parashikon hartimin e një Plani Biznesi koherent për Parkun, me një model të orientuar qartë drejt përdorimit të të ardhurave të Parkut për qëllime të ruajtjes së natyrës.

Ekzistenca e një Plani Biznesi për Parkun përcaktohet gjithashtu si tregues përkatës i rezultatit.

Përgatitja dhe miratimi i mëpasshëm i Planit të Biznesit përfaqësojnë, për rrjedhojë, një hap konkret në zbatimin e vetë Planit të Menaxhimit, duke krijuar njëkohësisht kuadrin e planifikimit financiar të nevojshëm për mbështetjen e zbatimit të tij më të gjerë.

Plani i miratuar i Biznesit ofron një rrugë praktike për ngushtimin gradual të hendekut të financimit dhe forcimin e qëndrueshmërisë financiare, në mënyrë që të ardhurat e gjeneruara nga përdorimi dhe vizitimi i qëndrueshëm i Parkut Kombëtar “Mali i Dajtit” të kontribuojnë në mënyrë gjithnjë e më të madhe në ruajtjen, menaxhimin dhe objektivat afatgjata për të cilat Parku gëzon statusin e zonës së mbrojtur.

Forcimi I qëndrueshmërise financiare në Parkun Kombëtar "Mali i Dajtit”

Plani i Biznesit për Parkun Kombëtar “Mali i Dajtit”, i miratuar së fundmi dhe i përgatitur me mbështetjen e UNDP-së në kuadër të programit EU4Nature, ofron një udhërrëfyes praktik për forcimin e qëndrueshmërisë financiare të Parkut dhe mbështetjen e zbatimit të Planit të Integruar të Menaxhimit 2024–2034.

Duke vlerësuar nevojat financiare për zbatimin e Planit të Veprimit të Planit të Menaxhimit, duke analizuar burimet ekzistuese dhe potenciale të të ardhurave, duke përllogaritur hendekun e financimit sipas skenarëve të ndryshëm dhe duke propozuar masa për mobilizimin e burimeve shtesë dhe përdorimin më efikas të tyre, Plani i Biznesit ndihmon në lidhjen e objektivave të menaxhimit dhe ruajtjes së Parkut me burimet financiare të nevojshme për realizimin e tyre.

Parku Kombëtar “Mali i Dajtit” – natyrë në prag të Tiranës

I pozicionuar në lindje të kryeqytetit të Shqipërisë, Parku Kombëtar “Mali i Dajtit” përfaqëson një pikë të veçantë takimi ndërmjet një qendre të madhe urbane dhe një peizazhi malor të mbrojtur. Afërsia me Tiranën e ka bërë Parkun një nga destinacionet më të rëndësishme në vend për rekreacion dhe aktivitete në natyrë, ndërsa pyjet dhe ekosistemet e tij i kanë dhënë përshkrimin tashmë të njohur si “mushkëria e gjelbër” e kryeqytetit.

Vizitorët mund të arrijnë lehtësisht në Park me rrugë tokësore ose me teleferik dhe të zhvillojnë aktivitete si ecje në natyrë, çiklizëm, piknik, sporte në natyrë dhe veprimtari edukative, krahas njohjes me vlerat e pasura natyrore, kulturore dhe historike të zonës.

Parku përfshin gjithashtu Liqenin e Bovillës, një rezervuar që ndodhet rreth 15 kilometra në verilindje të Tiranës dhe që luan një rol thelbësor në furnizimin e kryeqytetit me ujë të pijshëm. I rrethuar nga terrene të thepisura malore, liqeni karakterizohet nga ujërat e tij me nuanca akuamarine dhe nga peizazhi mbresëlënës. Gjatë viteve të fundit, Bovilla dhe pikat panoramike përreth saj janë shndërruar gjithashtu në një atraksion të rëndësishëm për vizitorët, duke diversifikuar më tej mundësitë rekreative dhe turistike që ofron Parku Kombëtar “Mali i Dajtit”.

Dajti zë gjithashtu një vend të veçantë në historinë e zonave të mbrojtura në Shqipëri. I shpallur më 16 shkurt 1960, ai ishte parku i parë kombëtar i vendit. Territori i mbrojtur u zgjerua në vitin 2006 në 29,216.9 hektarë dhe klasifikohet si zonë e mbrojtur e Kategorisë II të IUCN-së, duke u shtrirë në qarqet e Tiranës dhe Durrësit.

Mali i Dajtit është një nga elementet përcaktuese të peizazhit të Tiranës, me lartësinë e tij që arrin në 1,613 metra mbi nivelin e detit, ndërsa pika më e lartë e masivit, Maja e Meçekut, arrin në 1,827 metra.

Plani i Integruar i Menaxhimit 2024–2034

Plani i ri i Integruar i Menaxhimit 2024–2034 për Parkun Kombëtar “Mali i Dajtit” është miratuar së fundmi dhe tashmë është në fuqi, duke ofruar një kuadër strategjik të përditësuar për ruajtjen, menaxhimin dhe zhvillimin e qëndrueshëm të Parkut.

Duke mbuluar një periudhë dhjetëvjeçare, plani përcakton objektivat dhe përparësitë e menaxhimit që do të udhëheqin administrimin e zonës së mbrojtur.

Objektivi afatgjatë i planit është “mbrojtja e biodiversitetit natyror të parkut, e strukturës së tij ekologjike dhe e proceseve mjedisore mbështetëse, në përputhje me standardet e Kategorisë II të IUCN-së, duke promovuar njëkohësisht aktivitete rekreative dhe edukative të bazuara në turizmin e përgjegjshëm dhe duke mbështetur zhvillimin e komuniteteve vendore”.

Në këtë mënyrë, Plani ndërthur në një kuadër të vetëm afatgjatë menaxhimi ruajtjen e natyrës, përdorimin e përgjegjshëm të Parkut dhe përfitimet për komunitetet përreth.

Pjesë përbërëse e Planit të Menaxhimit është Plani i Veprimit, i cili i përkthen këto objektiva në masa dhe veprime konkrete dhe shërben si bazë për zbatimin dhe monitorimin e tyre. Së bashku, Plani i Menaxhimit dhe Plani i Veprimit përcaktojnë si drejtimin afatgjatë për Parkun Kombëtar “Mali i Dajtit”, ashtu edhe masat praktike të nevojshme për arritjen e objektivave të tij të menaxhimit.

Adresimi i hendekut të financimit përmes planifikimit të biznesit

Për të mbështetur zbatimin e Planit të Integruar të Menaxhimit 2024–2034, UNDP, përmes programit EU4Nature, mbështeti përgatitjen e një Plani Biznesi për Parkun Kombëtar “Mali i Dajtit”, i cili më pas u miratua nga Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura, (AKZM). Plani i Biznesit u hartua si një instrument praktik i planifikimit financiar, me qëllim që përparësitë dhe veprimet e Planit të Menaxhimit të përkthehen në nevoja reale financimi, duke identifikuar njëkohësisht mundësi për forcimin e qëndrueshmërisë financiare të Parkut.

Qëllimi i përgjithshëm i tij është të mbështesë zbatimin me sukses të Planit të Menaxhimit brenda kufizimeve ekzistuese financiare, duke identifikuar mundësi për mobilizimin e burimeve shtesë dhe duke ofruar rekomandime praktike për forcimin e qëndrueshmërisë financiare të Parkut. Në qendër të kësaj qasjeje qëndron adresimi i hendekut të financimit ndërmjet burimeve të nevojshme për zbatimin e Planit të Menaxhimit dhe burimeve aktualisht të disponueshme për financimin e përparësive të tij.

Analiza nisi me një përllogaritje orientuese të kostove të Planit të Veprimit, duke vlerësuar burimet financiare të nevojshme për zbatimin e veprimeve të propozuara. Kostot e përllogaritura u analizuan dhe u grupuan më pas sipas nivelit të përparësisë dhe natyrës së shpenzimeve, duke mundësuar një kuptim më të qartë jo vetëm të nevojës së përgjithshme për financim, por edhe të ndërhyrjeve më të rëndësishme dhe llojeve të burimeve të nevojshme për zbatimin e tyre.

Përllogaritja orientuese e kostove të Planit të Veprimit evidenton shkallën e burimeve shtesë që nevojiten për zbatimin e tij. Sipas skenarit bazë, i cili përfshin vetëm aktivitetet e klasifikuara si Prioriteti 1, kostoja totale shtesë për periudhën dhjetëvjeçare vlerësohet në 279.3 milionë lekë, e barasvlershme me rreth 28 milionë lekë në vit, ose afërsisht 300,000 euro në vit.

Sipas skenarit optimal, i cili parashikon zbatimin e aktiviteteve të Prioriteteve 1, 2 dhe 3, nevoja e vlerësuar për financim shtesë rritet në 574.8 milionë lekë, më shumë se dyfishi i nevojës së skenarit bazë, ose afërsisht 600,000 euro në vit. Diferenca ndërmjet dy skenarëve evidenton rëndësinë e përcaktimit të përparësive. Ndërsa skenari bazë identifikon burimet që nevojiten për veprimet më kritike të Parkut, skenari optimal jep një vlerësim të financimit të nevojshëm për një zbatim më të plotë të Planit të Menaxhimit.

Në anën e të ardhurave, Plani i Biznesit zhvillon gjithashtu dy skenarë. Skenari bazë i të ardhurave supozon se Parku vazhdon të gjenerojë të ardhura përgjithësisht në nivelet aktuale, ndërsa skenari optimal parashikon zbatimin gradual të masave të propozuara nga Plani i Biznesit për përmirësimin e burimeve ekzistuese të të ardhurave dhe zhvillimin e burimeve të reja.Këto masa përfshijnë rishikimin e tarifave të hyrjes, përmirësimin dhe zgjerimin e mekanizmave dhe pikave të mbledhjes së tarifave, përfshirë në Liqenin e Bovillës, rregullimin e mbledhjes së tarifave nga vizitorët që hyjnë në Park përmes teleferikut të Dajtit, vendosjen e një “Tarife për Natyrën” të lidhur me strukturat akomoduese brenda Parkut, si dhe zgjerimin e shërbimeve ekoturistike që gjenerojnë të ardhura.Bazuar në këto supozime, skenari optimal parashikon të ardhura vjetore prej rreth 34.3 milionë lekësh, ose një rritje prej 16.2 milionë lekësh, afërsisht 90 për qind, krahasuar me skenarin bazë.Në tërësi, këto masa tregojnë potencialin për të rritur ndjeshëm gjenerimin e të ardhurave të veta të Parkut dhe për të kontribuar në ngushtimin e hendekut të financimit.

Projeksionet e shpenzimeve dhe të ardhurave u analizuan më pas së bashku për të vlerësuar hendekun e financimit sipas katër kombinimeve të kostove dhe të ardhurave:

shpenzimet bazë, Prioriteti 1, me të ardhurat bazë
shpenzimet bazë me të ardhurat optimale
shpenzimet optimale, Prioritetet 1–3, me të ardhurat bazë
shpenzimet optimale me të ardhurat optimale.

Kjo i mundëson Planit të Biznesit të vlerësojë si hendekun e financimit në kushtet aktuale, ashtu edhe masën në të cilën forcimi i gjenerimit të të ardhurave mund të mbështesë nivele të ndryshme të zbatimit të Planit të Menaxhimit.

Analiza mori gjithashtu në konsideratë ndikimet e kuadrit ekzistues për shpërndarjen e të ardhurave.

Krahas skenarit që supozon se të gjitha të ardhurat e gjeneruara nga Parku mbeten në dispozicion për nevojat e tij të financimit, Plani i Biznesit analizon edhe rezultatet e një skenari ku Parku mban vetëm 50 për qind të të ardhurave të gjeneruara, ndërsa pjesa tjetër kontribuon në sistemin më të gjerë të financimit të zonave të mbrojtura, përfshirë mbështetjen për zonat e mbrojtura me financim të pamjaftueshëm dhe Fondin e Posaçëm për nevojat emergjente.

Analiza e hendekut të financimit nxjerr në pah një nga gjetjet kryesore të Planit të Biznesit. Forcimi i gjenerimit të të ardhurave është i domosdoshëm për përmirësimin e qëndrueshmërisë financiare të Parkut dhe mund të ndikojë në mënyrë të konsiderueshme në zbatimin e Planit të Menaxhimit.

Me nivelin aktual të të ardhurave, edhe zbatimi i kufizuar vetëm në aktivitetet e Prioritetit 1 përballet me një hendek financimi. Megjithatë, nëse zbatohen masat e propozuara për të ardhurat, skenari optimal i të ardhurave mund të gjenerojë burime të mjaftueshme për të mbuluar kostot shtesë të aktiviteteve të Prioritetit 1.

Plani i Biznesit pranon se vetëm gjenerimi i të ardhurave nuk mund të financojë zbatimin e plotë të Planit të Menaxhimit. Për këtë arsye, ai rekomandon forcimin e koordinimit ndërinstitucional, në mënyrë që aktivitetet që përfshihen pjesërisht në mandatet e bashkive, ministrive të linjës dhe institucioneve të tjera publike të mund të financohen përmes buxheteve dhe programeve të tyre përkatëse, dhe jo të mbulohen tërësisht nga burimet financiare të zonës së mbrojtur.

Plani rekomandon gjithashtu angazhim të hershëm dhe të strukturuar me donatorët dhe partnerët për zhvillim, duke lidhur përparësitë specifike të Planit të Veprimit me mundësitë potenciale për financim të jashtëm.

Për nevojat e mbetura, të cilat nuk mund të financohen nga të ardhurat e Parkut ose nga mbështetja e donatorëve, projektet duhet të përfshihen në Programin Buxhetor Afatmesëm dhe në Buxhetin vjetor të Shtetit.

Në aspektin e shpenzimeve, Plani rekomandon që përzgjedhja e aktiviteteve të shkojë përtej klasifikimit ekzistues sipas Prioriteteve 1–3 dhe të bazohet edhe në raportin ndërmjet ndikimit dhe kostos, duke u dhënë përparësi ndërhyrjeve që mund të sjellin përfitime të konsiderueshme për ruajtjen e natyrës, komunitetet ose menaxhimin, me një kosto relativisht të ulët.

Aktivitetet jo kritike mund të zbatohen në faza ose të shtyhen kur financimi është i kufizuar, ndërsa veprimet thelbësore për ruajtjen e biodiversitetit dhe funksionimin bazë të Parkut duhet të mbrohen nga reduktimet buxhetore.

Së fundi, kostot mund të reduktohen përmes ekonomive të shkallës dhe sinergjive më të mëdha operacionale. Aktivitetet me karakter horizontal, si trajnimet, ngritja e kapaciteteve dhe puna që lidhet me kuadrin ligjor dhe rregullator, në disa raste mund të zbatohen bashkërisht për disa zona të mbrojtura, në vend që të zhvillohen veçmas vetëm për Dajtin.

Të marra së bashku, rekomandimet përcaktojnë një strategji progresive financimi, në vend të mbështetjes në një burim të vetëm fondesh.

Qasja synon së pari rritjen dhe diversifikimin e të ardhurave të Parkut, më pas mobilizimin e financimeve plotësuese nga institucionet publike, donatorët dhe Buxheti i Shtetit, prioritizimin e shpenzimeve sipas ndikimit dhe urgjencës, si dhe reduktimin e kostove përmes zbatimit me faza, koordinimit dhe shfrytëzimit të sinergjive.

Kjo ofron një rrugë praktike për adresimin gradual të hendekut të financimit, duke garantuar njëkohësisht financim për përparësitë më të rëndësishme të ruajtjes dhe menaxhimit të parashikuara në Planin e Menaxhimit.

Mbështetje për zbatimin me sukses të Planit të Menaxhimit

Përgatitja e Planit të Biznesit përbën në vetvete edhe një veprim specifik të parashikuar në Planin e Menaxhimit. Në kuadër të objektivit për promovimin e praktikave të turizmit të qëndrueshëm që krijojnë përfitime të ndërsjella për ruajtjen e natyrës dhe komunitetet vendore, Veprimi 2.3.1 parashikon hartimin e një Plani Biznesi koherent për Parkun, me një model të orientuar qartë drejt përdorimit të të ardhurave të Parkut për qëllime të ruajtjes së natyrës. Ekzistenca e një Plani Biznesi për Parkun përcaktohet gjithashtu si tregues përkatës i rezultatit. Përgatitja dhe miratimi i mëpasshëm i Planit të Biznesit përfaqësojnë, për rrjedhojë, një hap konkret në zbatimin e vetë Planit të Menaxhimit, duke krijuar njëkohësisht kuadrin e planifikimit financiar të nevojshëm për mbështetjen e zbatimit të tij më të gjerë.

Përmes kësaj mbështetjeje, EU4Nature ka kontribuar si në përmbushjen e një angazhimi të drejtpërdrejtë të Planit të Veprimit, ashtu edhe në adresimin e një nevoje më të gjerë për zbatimin e Planit të Menaxhimit. Plani i miratuar i Biznesit ofron një rrugë praktike për ngushtimin gradual të hendekut të financimit dhe forcimin e qëndrueshmërisë financiare, në mënyrë që të ardhurat e gjeneruara nga përdorimi dhe vizitimi i qëndrueshëm i Parkut Kombëtar “Mali i Dajtit” të kontribuojnë në mënyrë gjithnjë e më të madhe në ruajtjen, menaxhimin dhe objektivat afatgjata për të cilat Parku gëzon statusin e zonës së mbrojtur.

EU4Nature Team